Verstrengeld

At the Planetary level, algae appear as a force with terraforming powers, transforming the Earth into a breathable habitat; algae in the first place, provided this planet with most of its oxygen, and they continue to do so.”

Åsberg, Holmstedt & Radomska (2019). The kelp Congress. Svolvær, NNKS press).


Verstrengeld is het tweede event van Platform DIS. Het event bestaat uit meerdere activiteiten en vormen, waaronder de podcastserie Verstrengeld, waarvan de eerste aflevering nu te horen is! Via de podcast kom je meer te weten over de interactie tussen wier, het zelf en de gemeenschap. Domesticeert de mens het wier en bewiert het wier de mens? Naast de podcast ontwikkelden we dit Zeewiermanifest.

Support: De Fabriek Eindhoven.

Verstrengeld wordt gemaakt door schrijver en kunstenaar Miek Zwamborn, agro-ecoloog Willem Brandenburg en geluidskunstenaar Herman van den Muijsenberg.

Momenteel vindt er volop uitwisseling plaats tussen alle participanten van het event Verstrengeld. Miek Zwamborn zond een doos vol zeewier inclusief Latijnse benaming aan Herman van den Muijsenberg, zodat hij geluidstesten kan maken met zeewier. Herman van den Muijsenberg antwoordde door ideeën over geluid terug te sturen. Hij onderzocht artificieel geluid in de vorm van synthese en foleys. Maar ook geluiden die geëxtraheerd worden van of gemaakt met wier.

Tegelijkertijd deelde Willem Brandenburg zijn concept thesis over wier als positief ecologisch scenario. Waarop een beeldessay van Miek Zwamborn volgde, een eerste trommel uit bruinwier door Herman van den Muijsenberg in gebruik werd genomen en de vraag aan Dorien Derksen werd voorgelegd of extractie vanuit zeewier voor kleurstof mogelijk is .

Dit proces zal leiden tot een uitwisseling van twijfelwaardige theses in de vorm van een sculptuur, een lezing en/of gesprek. Hieronder leest u fragmenten uit het studieproces.

Foto van kelp dat zich hecht aan gesteente, Miek Zwamborn





Proceswerk

In februari 2020 ontving Platform DIS een pakket met zeewier verzonden vanaf Isle of Mull, Schotland. Afzender: Miek Zwamborn. Toen we de doos openmaakten kwamen de zilte aroma’s op ons af. Er bleek een zeer grote verscheidenheid aan wier in te zitten, verzameld, gedroogd en voorzien van wetenschappelijke naam met vertaling. De rood-, bruin- en groenwieren liggen nu verstild in de studio. Ze lijken zeer kwetsbaar, maar als ze in een bak water gelegd worden, zullen ze dansen.

Ook Herman Van den Muijsenberg ontving een pakket en startte met zijn onderzoek naar geluid van en over zeewier.

Herman van den Muijsenberg verkent het zeewier in zijn geluidsstudio.
Porphyra purperer, Purperwier.

Platform DIS in een gesprek met Herman en Miek:

In het boek van Timothy Morton, Ecology without nature, Rethinking Environmental Aesthetics, kwam ik een fragment tegen dat me doet denken aan de zoektocht naar hoe het geluid van wier te verbeelden.

Het doet me denken aan de foley, het artificiële geluid – waar Herman over vertelde, dat echter dan echt lijkt (het schuiven van de baksteen over de vloer om een schuiven van een stoel te laten horen). Dat is wellicht interessant in relatie tot het vastleggen van het originele geluid van zeewier, dat meer tot echo wordt en daarmee minder herkenbaar.

Misschien is het idee dat geluid verstrengeld is via trillingen die door allerlei organismen, artefacten en hyperobjecten verschillend worden waargenomen wel een mooi beeld van verstrengeling. Een voortdurende doorgegeven resonantie.

Herman van den Muijsenberg:
Trillingen zijn overal en dus ook geluid. De vraag is alleen wat hoor je. Als mens, vogel of als wier. […]”
Thoreaus ‘voice of the wood’ is vergelijkbaar met het concept van ‘wet’ sound (tegenover ‘dry’) wanneer het over het gebruik van effecten gaat. Het geeft de mate aan waarin een geluid via het effect te horen is (wet) of waar het brongeluid puur klinkt (dry).

Herman stuurt tevens een link naar een luisterboek Thoreaus Walden.

Fragment uit: Timothy Morton. (2007). Ecology without nature, Rethinking Environmental Aesthetics. Harvard: University Press.

Willem Brandenburg schrijft een eerste schets voor een vlammend betoog om een ander perspectief in te nemen ten aanzien van onze omgeving en formuleert mogelijke scenario’s. Via begrippen als economie en ecologie en hun etymologische oorsprong, wandelt hij met ons naar het agro-ecosystemen dat reeds reeds aan het begin van de 20ste eeuw door de Russische bioloog en landbouwkundige Vavilov ontwikkeld werd. In zijn idee verbindt Vavilov industrie (ordenen, bouwen, herleid van de elementen indu struere) aan ecologie.

Willem Brandenburg: “De oceanen nemen zo’n 70% van het aardoppervlak in. Waar zoet water een van de belemmeringen vormt voor de verdere uitbreiding van de landbouw, is zoet water slechts 9‰ van de totale watervoorraad. Het wordt dus tijd om zeeakkerbouw te ontwikkelen met behulp van algen en wieren. Het is tevens de mogelijkheid om stoffen die op het land zijn opgeraakt te herwinnen zoals sporenelementen fosfaat en tevens de broeikasgassen. Het biedt ons dus de mogelijkheid om de verzuring van de zee tegen te gaan en zodoende het marien ecosysteem te herstellen. Eiwit uit zeewier is dan een goede mogelijkheid: om aan het eind van deze eeuw 10 miljard mensen te voorzien van voldoende eiwit is slechts 2% van het zeeoppervlak nodig ofwel 4× Portugal ofwel 36000km2 zee. Naast eiwit en sporenelementen creëren we bijzondere koolhydraatketens voor voeding en non-food.

Foto door Miek Zwamborn.

Richard Powers [RP] vertelt in een interview over kinship, community en consciousness. The Overstory waarmee Powers de Pulitzer Prize won is uitgangspunt voor gesprek.

Platform DIS en Miek Zwamborn denken dat zijn ideeën kunnen helpen in het beschouwen van verstrengeling voor Verstrengeld.

EM [interviewer]: “Did you end up feeling smaller as a result of being dwarfed by this new sense of time that you were connected to?

RP: “It depends on what you mean by “you.” In the sense that we’re most familiar with it now—that kind of private individual—sure, humility and fear and insignificance were all feelings that I felt as I made this journey, but that’s not a genuine or legitimate perception of being. It’s a cultural illusion, and if you allow kinship, then the question of you becomes more permeable. What happened to me along the way was I began to identify across species boundaries. I began to feel like the journey is so profoundly imbricated and knotted together that my own destiny and the destiny of these other things were not anywhere near as separate as I thought they were when I started the journey. So, did I become smaller and more vulnerable? Yes, but I also became larger. In a Whitmanesque way, I started to contain multitudes, or they started to contain me.” 

Platform DIS aan Miek Zwamborn: “Ken je TJ Demos? Hij schrijft over ‘creative ecologies’. Zie bijvoorbeeld Decolonizing Nature. Wellicht ook een mooie bron voor Willem.

Foto met zeesla met een paar sprieten roodwier en daarachter wellicht groeit het invasieve Sargassum. Miek Zwamborn.

Alexander von Humboldt was een Pruisische ontdekkingsreiziger en naturbeobachter. Von Humboldt wist met behulp van de relatie tussen geografie en de plantenvegetatie een theorie over tectonische platen te ontwikkelen. Ideeën over een landverbinding tussen Zuid-Amerika en Afrika waren eerder al in beeld bij onder meer de Vlaamse cartograaf Ortelius en door Francis Bacon. Von Humboldt beschouwde de wereld als verstrengeld en legde zo een basis voor de ecologische verkenning. Tevens legde hij de relatie tussen ontbossing door Spaanse kolonialisten in Zuid-Amerika en verandering van lokaal klimaat. Hij was gekant tegen de slavernij. Relaties tussen deze ogenschijnlijk losstaande fenomenen worden ook nu, onder andere bij monde van Tim Morton, uitgesproken en geproblematiseerd.

Alexander von Humboldt. Naturgemälde. Onderdeel van Geographie der Pflanzen. Ontwikkeld samen met A. G. Bonpland tussen 1799 en 1803.

Herman van den Muijsenberg aan Miek Zwamborn en Platform DIS: “Ik ben vanuit kunstpodium Extrapool (een van mijn opdrachtgevers) bezig met de culturen (artefacten/geluid) van speculatieve samenlevingen. Een lijn die ik wil onderzoeken is de wereld die het electronisch dans-duo Drexciya om zich heen heeft gebouwd. Ik zie thematish een link (het is een in geluid vertaalde onderwaterwereld), maar heb nog niet het gevoel dat electro hier op zijn plek is. Hooguit een geluidsexperiment wat hier weer een afgeleide van is.

Why Drexciya took Detroit electro underwater

Dat wat we als normaal zien verblindt ons voor uitzonderingen, alternatieven en voor dat wat recht voor onze ogen plaatsvindt. Zo vergaten wij de invloed van de maan op de ontwikkeling van zeewier. We richtten ons zo op de dansende wieren dat we luna buiten beschouwing lieten. Maar daar is ze.

De maan gefotografeerd door de ruimtesonde Galileo.
Zeewierinstrumententests van Herman van den Muijsenberg, 2020.
Zes wieren met elkaar verstrengeld. Foto: Miek Zwamborn.

“Selves, not things, qualify as agents. Resistance is not the same as agency. Nor, contra Bennett (2010), does materiality confer vitality. Selves are the product of a specific relational dynamic that involves absence, future, and growth, as well as the ability for confusion. And this emerges with and is unique to living thoughts.” (Kohn, 2013, p. 92)

Miek Zwamborn attendeert ons op bioloog en schrijver Rachel Carson. Hier enkele citaten uit The sea around us uit 1951.

We know very little about the first land plants, but they must have been closely related to some of the larger seeweads that learned to live in the coastal shallows, developing strengthened stems and grasping, rootlike holdfast to resist the drag and pull of the waves. Perhaps it was in some coastal lowlands, periodically drained and flooded, that some such plants found it possible to survive, though separated from the sea.
(Carson, The sea around us, 2018, p. 18-19)

When they went ashore the animals that took up land life carried with them a part of the sea in their bodies, a heritage which they past on to their children and which even today links each land animal with it’s origin in the ancient sea. Fish, amphibian, and reptile, warm-blooded bird and mammal – each of us carries in our veins a salty stream in which the elements sodium, potassium and calcium are combined in almost the same proportions as in sea water.
(Carson, The sea around us, 2018, p. 20)

Convoluta roscoffensi, beeld van de universiteit van Heidelberg, zie:
https://www.rzuser.uni-heidelberg.de/~bu6/Convoluta.html

Carson beschrijft in het hoofdstuk ‘The moving tides’ over een fascinerende relatie tussen een orgaandier, de microalgen en de getijden:

“Convoluta [roscoffensi] has entered into a remarkable partnership with a green alga, whose cells inhabit the body of the worm and lend to its tissues their own green colour. The worm lives entirely on the starchy products manufactured by its plant guest, having become so completely dependent upon this means of nutrition that its digestive organs have degenerated. In order that the algal cells may carry on their function of photosynthesis (which is dependent upon sunlight) Convoluta rises from the damp sands of the intertidal zone as soon as the tide has ebbed, the sand becoming spotted with large green patches composed of thousands of the worms. For several hours while the tide is out, the worms lie thus in the sun, and the plants manufacture their starches and sugars; but when the tide returns, the worms must again sink into the sand to avoid being washed away, out into the deep water. So the whole lifetime of the worm is a succession of movements conditioned by the stages of the tide – upward into sunshine on the ebb, downward on the flood.

What I find most unforgettable about Convoluta is this: sometimes it happens that marine biologist, wishing to study some related problem, will transfer a whole colony of the worms into the laboratory, there to establish them in a aquarium, where there are no tides. But twice each day Convoluta rises out of the sand on the bottom of the aquarium, into the light of the sun. And twice each day it sinks again into the sand. Without a brain, or what we would call a memory, or even any very claer perception, Convoluta continues to live out its life in this alien place, remembering, in a every fibre of its small green body, the tidal rhythm of the distant sea.”

Rachel Carson conducts Marine Biology Research with Bob Hines, wikimedia.

“The tides present a striking paradox, and the essence of it is this: the force that sets them in motion is cosmic, lying wholly outside the erath and presumably acting impartially on all parts of the globe, but the nature of the tide at any particular place is a local matter, with astonishing differences occuring within a very short geographic distance.”
(Carson, The sea around us, 2018, p. 174,)

Work in progress, Miek Zwamborn, carto-choreografie voor een podcast Verstrengeld
Work in progress, Herman van den Muijsenberg, soundexperiment dry – wet, podcast Verstrengeld

Herman van den Muijsenberg werkt momenteel aan de wier-geluidssculpturen voor de podcast verstrengeld.
Hoe deel je het geluid van levend kalm waaiend wier? “De repetitie van de maten golft door terwijl een onderstroom in de vorm van een rommelende bastoon zich steeds op een andere manier laat horen.
Hieronder work in progress: Waaiwier.

Miek Zwamborn, Knockvologan.





We zouden graag de tegenstellingen van land-zee, droog-nat en warm-koud willen overdenken via het wier. We kunnen met zoiets concreets als wier condities creëren die tegenstellingen verkleinen en ecologische duurzame processen vergroten.

We denken dat we met zeewier een nieuwe ecologische zone kunnen maken. Het land direct rond de middellandse zee zou een leefgebied kunnen worden voor de nieuwe wierbouwers, zeeboeren. Dit wier bevat benodigde proteïne, zet zout om in zoet en levert daarmee het eten en drinken voor plant, dier, bodem en mens. Tevens levert het wier werkgelegenheid en een meer stabiele sociale infrastructuur.
(deel-samenvatting uit gesprek)

Work in progress, Willem Brandenburg, maatschappelijke ontwikkeling via zeewier, podcast Verstrengeld

Russische plantkundige en agronoom Nikolai Vavilov

De klimaatverandering is een feit. Het gaat zelfs sneller dan eerder voorzien. De maatregelen die moeten worden genomen om de klimaatverandering te beperken zijn onvoldoende. Kortom er moet veel meer gebeuren en het moet nu gebeuren.

Willem Brandenburg legt verbindingen tussen gebieden die van elkaar weggedreven lijken te zijn. Het verbinden van de ecologiehuishoudkundeleer (biologie) aan het economiehuishoudkundestelsel (geld) kan ons een beter begrip geven van duurzaamheidsvraagstukken. We kunnen opnieuw leren bouwen, ordenen (indu – struere) en de gebroeders Tinbergen (resp. hoogleraar en nobelprijswinnaar economie en bioloog) zouden onze gids kunnen zijn, evenals de Russische plantkundige en agronoom Nikolai Vavilov. En hoewel een verstrengeling van economie en ecologie heel ongrijpbaar lijkt, kunnen we met zeewier heel concreet aan die verbinding werken.

Miek Zwamborn attendeert ons op de films van Jacques Cousteau, waarin ontdekkingsreizigers met aqualongen op hun rug de stille wereld intrekken. De pakken hebben veel overeenkomsten met die van astronauten op de maan zullen wandelen. Hier komen de nautès echter niet uit een raket, maar stappen ze via een luik onder de keuken in het schip Calypso (to cover, to hide).

Astronaut Neil Armstrong shows fellow astronaut Buzz Aldrin walking on the moon in July 1969.
(Image: © NASA)
Foto: Ingo Valente.

Herman van den Muijsenberg werkte dit weekend in kunstenaarsinitiatief De Fabriek aan geluidsopnames voor de podcast Verstrengeld die Platform DIS dit najaar zal delen. Middels de installaties maakt Herman foleys, die de impressies van droog – nat, zout – zoet, statisch – dynamisch vertolken.

 

Queen Elisabeth – California – zeewier – tijdlens

Willem van Brandenburg zendt ons een link naar het artikel: What Victorian-era seaweed pressings reveal about our changing seas. Daarin vertelt schrijver Laura Trethewey over de opkomst voor de fascinatie voor zeewier en hoe oude ‘pressings’ van zeewier als tijdlens kunnen dienen om veranderingen in de oceaan zichtbaar te maken.

“The discovery was a major advance for the lab. Few had expected that anything as delicate as pressed, 142-year-old seaweed could tell such a lively story about the waters where it lived, and the people who pressed it for posterity. “We need these lenses into the past and who would have ever guessed that seaweeds would be the ones. Fish otoliths, sure. Coral, sure,” says Kathy Ann Miller, referring to studier specimens that scientists have investigated for years, “but seaweeds, which we think of as fragile and gooey, actually hold that history, not in their DNA, but in their tissues.”

Het artikel eindigt met een prachtige litho (steendruk) van algen en kelp.

Archival lithograph of algae and kelp.
Photograph: Bildagentur-online/Universal Images Group/Getty Images
Videoregistratie van Dry Wet Dry, een installatie van Herman van den Muijsenberg waarvan de geluiden gebruikt zijn voor de podcast Verstrengeld.
“Een pakje voor Herman met nog wat extra materiaal is inmiddels onderweg.” (Miek Zwamborn, 18 nov. 2020)
Foto door Miek Zwamborn.

Miek Zwamborn attendeert ons op een artikel van Lucy Jakob in The New York Review getiteld: The Oldest Forest. The promise and pitfalls of commercializing kelp. Het artikel scherpt de vraag nogmaals aan of duurzame zeewierteelt mogelijk is en of telen van wier überhaupt wel een goed idee is. We hebben zojuist ons Zeewiermanifest opgesteld en het zou fijn zijn als we de kritische noten in het document van een positieve reactie kunnen voorzien. Willem Brandenburg noteert bij het artikel commentaar en geeft aan dat het artikel The Oldest Forest hem helpt in het formuleren van de noodzaak van het telen van duurzame zeewier. Die essenties werken we samen uit in onze volgende podcast Verstrengeld.

Het artikel stimuleert ons ook om na te denken hoe onze keuken zeewier vriendelijk kan worden. De Inca’s handelden in algen en aten deze en de Azteken maakten cakejes van cyanobacteriën, dat zijn bacteriën die een symbiose zijn aangegaan met algen. Ze zijn meer dan 3,5 miljard jaar oud en hebben de wereld omgevormd tot een zuurstofrijke omgeving.

Terug naar de keuken. Hoewel er al allerlei kleine hoeveelheden alg in onze voeding zit, waarvan we ons niet zo bewust zijn, kunnen we de macroscopische algen – het wier – nog beter serveren. Hoogste tijd om eens contact te zoeken met restaurants die zeewier opdienen.

Pikea californica; scan overlaid on cyanotype by Josie Iselin, from her book The Curious World of Seaweed
Zeewiermanifest in risoprint! Opgesteld door Miek Zwamborn, Willem Brandenburg, Herman van den Muijsenberg en Wouter Engelbart. Prachtig vertaald naar het Engels door Nigel Harle! Vormgegeven door Studio Questionmark i.s.m. Wouter Engelbart. Gerisoprint door De Kijm.

Het Zeewiermanifest is ontstaan vanuit het onderzoeksproject Verstrengeld, waarin schrijver-kunstenaar Miek Zwamborn, agro-ecoloog Willem Brandenburg, geluidskunstenaar Herman van den Muijsenberg en Wouter Engelbart van Platform DIS zich buigen over de vraag ‘welke interactie er bestaat en kan voortvloeien tussen zeewier en een gemeenschap’. Via dit manifest brengen we kunstenaars, wetenschappers, boeren en geïnteresseerden van jong tot oud samen, om voeding te geven aan zeewier als sociale binder.

Het Zeewiermanifest is naast de poster variant uitgewerkt in Nederlandstalige en Engelstalige leaflets.
Achterzijde van het Zeewiermanifest met tekening die als watermerk verzonken ligt in de gerisoprinte voorzijde. Door: Wouter Engelbart.
Zeewier aan een droogrek. Foto: Miek Zwamborn.

Miek Zwamborn waadt alweer door de getijden ten noordoosten van de Noord-Atlantische Oceaan om zeewier te verzamelen voor de volgende podcast Verstrengeld. Daarin zal Willem Brandenburg verder inzoomen op de vraag waarom duurzame zoutwaterteelt ons allen kan helpen, inclusief komende generaties van wie wij deze planeet ‘lenen’. Jozien Wijkhuis zal daarbij wederom vragen stellen om de macro-agro-ecologische vergezichten voor ons samen te vatten en zal doorvragen naar praktische consequenties. Miek Zwamborn heeft De Onkruidenier gevraagd om met ons mee te zoeken naar de vraag hoe de zilte smaak ons voesdelleven kan verrijken. De Onkruidenier legt bijvoorbeeld relaties tussen kalk in ons lichaam en het kalk rondom ons. Het kunstenaarscollectief struint om materialen te vinden van waaruit onverwachte verbanden gelegd worden. Herman van den Muijsenberg maakt wederom artificiële associatieve geluidssculpturen die ons meenemen naar nog niet verkende landschappen en zal veel van de verhalen samenvoegen tot een narratief om van te smullen.

Zo’n 16.000 jaar geleden werd er door bewoners van Monte Verde in Zuid Chili al gebruik gemaakt van verschillende soorten zeewieren, afkomstig van diverse locaties, meegevoerd door de storm, verhandeld met buren en gevonden in de vele rotspoeltjes en kreekjes in de getijdenzone.

The identification of human artifacts at the early archaeological site of Monte Verde in southern Chile has raised questions of when and how people reached the tip of South America without leaving much other evidence in the New World. Remains of nine species of marine algae were recovered from hearths and other features at Monte Verde II, an upper occupational layer, and were directly dated between 14,220 and 13,980 calendar years before the present (~12,310 and 12,290 carbon-14 years ago). These findings support the archaeological interpretation of the site and indicate that the site’s inhabitants used seaweed from distant beaches and estuarine environments for food and medicine.

Vind het gehele artikel door Tom D. Dillehay, C. Ramírez, M. Pino, M. B. Collins, J. Rossen en J. D. Pino-Navarro via: researchgate.

Microscopic view of Sargassum sp. from the floor of the wishbone-shaped hut. Scale bar, ~100 mm. Geraadpleegd via: researchgate.
Screenshot van een video door Ursula Biemann getiteld Egyptian Chemistry, een werk uit 2012.

“Hoi Willem, Miek en Herman,

In T.J. Demos’ Decolonizing Nature -waarvan ik jullie vorige week de intro stuurde – komt een interessante paragraaf voor, waarin Demos schrijft over Non-Human agency. Daarin bespreekt hij onder meer het werk van beeldend kunstenaar Ursula Biemann. […] Wat ik interessant vind is de vraag in welke mate we technologie passend kunnen maken binnen een reeds bestaand ecosysteem/biotoop en wanneer zo’n technologische verandering leidt tot greenwashing en vernietiging van de bestaande omgeving. […]

Het lijkt me een vraag waar we kritisch over moeten blijven nadenken, in de verkenning van zeewierboerderijen als mogelijkheid voor werk, duurzame economie, verbeterd sociaal weefsel en voor voeding voor land, dier en andere organismen.

En daarbij: Biemann interviewt Graham Harman die binnen de filosofie werkt vanuit het gedachtengoed Object Oriented Ontology, een visie waarbij Kants idee van ‘Das Ding an Sich ist ein Unbekanntes’ overeind blijft. Het andere is vanuit ons mens-zijn niet te benaderen, terwijl daarnaast het idee bestaat dat mensen het mens-achtige van het andere destilleren uit de wereld en dat we ons vanuit dat bewustzijn opnieuw moeten leren verhouden tot de wereld. We staan niet centraal, maar zijn gelijk aan, et cetera. Kritiek op OOO is onder meer dat objecten (of beter subjecten?) wel degelijk relaties met elkaar aan gaan, elkaar aftasten, zoals het idee van intra-actie van Karen Barad of symbiose van o.a. Lynn Margulis. 

Het bizarre in het interview van Biemann met Harman is dat Harman beweert dat dingen geen relatie hebben met/toegang hebben tot het andere (ik formuleer het hier te zwart – wit) en dat filosofie ook los van politiek gezien/bestudeerd moet worden. Dat stelt hij op het moment dat er traangas van het Tahrirplein in Caïro via de lucht belandt op het universiteitsterras waar Harman geïnterviewd wordt. Met politieke tranen in zijn ogen beweert Harman dus dat politiek een ander object is dan filosofie. Mooi hoe Biemann juist de relatie/intra-actie tussen politiek, ecologie en filosofie hier in beeld brengt.”

Kunstcollectief De Onkruidenier ontvangt een overzees cadeau, verzonden door Miek Zwamborn vanaf Isle of Mull. Zeespaghetti, zeesla, suikerkelp en Osmundea pinnatifida -voor de kenner : ). Het pakket vormt de start van een culinaire reis – aldus De Onkruidenier – met tien verschillende zeewieren. Na training hoopt De Onkruidenier tot de zout-tolerante-species te behoren. Het experiment maakt onderdeel uit van Verstrengeld (2), een podcast waarin we onderzoeken hoe zeewieren en menselijke organismen interacteren.

Verzamelen van zeewieren voor podcast Verstrengeld II. Verzamelen – Bereiden – Proeven.

Hoe kunnen we de kwaliteiten van wieren, hun zwierige of gedroogde zelf, hun biochemische intelligentie, hun ecologische gastvrijheid, enzovoorts delen in een podcast? Hoe vertalen we hun fenomenen als dansen in de golven naar geluidsgolven?

Miek Zwamborn stuurt een pakket met gedroogde wieren naar Piet Devos. Piet is schrijver en disability-onderzoeker en werkt graag mee aan artistieke projecten. Piet is blind geworden in zijn vijfde levensjaar en kan ons waarschijnlijk helpen om de geur, tactiele waarden, het geluid en de smaak te beschrijven. Hij spreekt over ‘skin scape’. “Dat is een begrip uit de antropologie en duidt in wezen op de haptische interactie tussen lichaam en omgeving. Dat betekent dat zowat alle lagen van de tastzin (haptiek) hierin een rol spelen: de huid/tactiliteit, proprioceptie en beweging.” Het gaat er volgens Piet om “hoe de waarneming van een landschap zich vormt door al deze haptische lagen, maar ook hoe wij door dit landschap gevormd worden. Het gaat om de wederkerigheid die zo eigen is aan de tastzin.” We zijn benieuwd hoe Devos inspirerend kan zijn en geïnspireerd kan worden door Miek Zwamborn en kunstcollectief De Onkruidenier. Zij spreken van ‘landschap lezend vermogen’. Een lichaam als meetinstrument, aldus De Onkruidenier.

Piet Devos heeft inmiddels een prachtig artikel met ons gedeeld genaamd ‘ABSORPTION, CONTAGION, COOPERATION’ Entering the skinscapes of blindness. Miek Zwamborn maakte opnames van haar zoektocht naar wieren voor Piet. Delen hiervan zullen te horen zijn in de podcast Verstrengeld II. Door dit soort processen van delen kom je nader tot hoe de ander de wereld om zich heen waarneemt. Dat is ook voelbaar in de mail die Miek aan Piet adresseert:

“Ha Piet en Wouter,

Het pakje met wier is onderweg. Hierbij stuur ik jullie de legenda. Ik heb elk wier apart in een luchtdicht plastic zakje gestopt en daarbij een uitgesneden fundamentele, geometrische vorm gestoken; een ongeveer 2 x 2 cm label van grijsbord dat correspondeert met de naam op deze lijst.

Ik schreef al aan Wouter hoe mooi ik het vond de eerste taal die ik ooit leerde, die van de vormen nu als een communicatiemiddel aan te wenden. Op de een of andere manier ontroerde me dat; ik besefte opeens hoeveel mensen op de wereld dit zouden verstaan en misschien ook wel zouden kunnen antwoorden.
Door het ontwikkelen van de podcast schuift er steeds zoveel op in mijn hoofd! Het was voor het eerst dat ik zeewier zelf temidden van meetkundige vormen plaatste, of eigenlijk ondersom, een geometrische vorm zocht bij elk afzonderlijke soort. Het oogt aantrekkelijk; een wiskundig idee tegenover het weelderig uitgegroeide wier, al is dat hier en daar een beetje hoekig opgedroogd en niet optimaal zwierig. Wordt vervolgd.

Piet, ik stelde me het uitpakken voor en vrees dat het plastic te veel gaat ritselen voor de microfoon. Dus misschien kun je het wier voor de opname uitleggen op een tafel ofzo. En dan je onderzoek en verwoording aanvangen. Het vingerwier en suikerwier zijn nu compacte bundels. Ze krijgen pas karakter als je het in water doopt, het zal dan de oorspronkelijke afmetingen terugkrijgen. Niet schrikken!!!;))) Heb je een bad? Zo ja, dan zou je de twee grote bruinwieren daar kunnen opvoeren. In het metalen doosje zitten veertjes peperwier die je op je tong kunt laten smelten en in het potje vind je op de bodem wat suikerspinrag afkomstig van de dulse. Alle wieren zijn eetbaar, ze zijn geplukt in een van de schoonste Schotse wateren.

Dan nog een gedachte over de volgende bestemming van het wier als het eenmaal door jou aan grondig onderzoek onderworpen is. Misschien heb je een compostsysteem in huis. Het zal veel goeds aan bodemleven  toevoegen. Je kunt het ook direct in de tuin toepassen als mulch om de grond niet te laten uitdrogen. Het zal dan gedurende de rest van het jaar langzaam verteren en voedingstoffen aan de grond doorgeven. Of……. je kunt er mee in bad, dat heeft zelfs een naam: Thalasso therapie.

Ik ben echt enorm benieuwd hoe jouw vertaling van dit pakket zal zijn!

Ondertussen heb ik ook je prachtige stuk gelezen en het opent zoveel nieuwe inzichten. Vooral je uitleg over het minder als middelpunt in de wereld staan en grote verbinding voelen met alle wezens en dingen om je heen heeft mijn denken over de niet zienden totaal doen kantelen.Van super geïsoleerd naar een totale verstrengeling. Wat me ook erg aanspreekt is het luisteren naar je hele lichaam in relatie tot de omgeving als je onderweg bent, psychologisch en fysiek. Dat is hier in dit landschap vol kuilen, verstopte graspollen waar je over kunt struikelen, glibberige rotspartijen, eieren waar je op kunt trappen, onvoorspelbaar weer en zompige velden,die je naar beneden zuigen heel erg nodig. Het vergt een continue opperste concentratie. Ik oefen elke dag. Zijn er eigenlijk blinde politic actief? Ik bedoel rechtvaardige, niet ziende leiders? Dat zou deze wereld zoveel goeds kunnen doen!

Hartelijks,
Miek”

Vormen verbinden aan wieren. Voorbereiding zeewierpakket voor Piet door Miek.
Legenda door Miek, detail van A4.

Miek zendt me een pdf dat ze ontving van Signe Lidén, kunstenaar en student aan de universiteit in Stavanger. Daar studeert Signe Environmental en Blue Humanities (het ontwikkelen van methodes waarin kennis niet over maar met een omgeving wordt gecreëerd). In het pdf staan twee artikelen uit de prachtige publicatie The Kelp Congress dat tevens een internationaal kunst festival in Noorwegen is. Een van deze beide artikelen vat een gesprek samen van Signe met speculatief-bioloog Arjen Mulder. Hij citeert in het gesprek Sollbergers Biological Rhythm Research uit 1965.

“All living organisms are set in the solid framework of the physical world, the structure of which pulses with an abundance of “external rhythms”: diurnal, tidal, seasonal, solar, sidereal. The capacity to follow them, to oscillate, enhances the survival and developmental potential of a species. In the tide the 25 hour cycle of the lunar day is combined with the 24 hour cycle of the solar day. The sun determines the rhythms of photosynthesis and respiration of the plants, and the exposure to the sun gives the algae in the upper part of the tidal zone a rhythm of drying out and inundation. Algae hardly photosynthesize when they fall dry.”

Mulder vult aan: “So two external rhythms translate into the lifeform of the algae.” […] “Form is not a function of the cells, the DNA and proteins and that sort of stuff, but of the influences of and interactions with the environment of the cell and the body they are part of. The rhythms of the tide make the membranes in the cell pulse. They synchronise the rhythms within the living body.”

Mulder en Lidén komen in het gesprek tot een idee van een Academy of Rhythmorphology.

Miek prikte een weerslag van haar route langs de veranderende getijdenzone in een papier voor het maken van een linosnede. Een lino is een tekening die je uitsnijdt uit linoleum en met inkt afdrukt op papier. De gaatjes geven aan waar Miek met een guts de lino dient weg te snijden om tot de tekening te komen. Nu blijkt dat juist het papier met de gaatjes – dat enkel een hulpmiddel was – voor Piet heel goed voelbaar is. Het lijkt enigszins op braille. De geprikte tekening ligt voor Piet in spiegelbeeld, omdat de omhoogstekende puntjes goed voelbaar zijn. Voor hem ligt de baai van Knockvologan dus richting het oosten in plaats van het westen. In podcast Verstrengeld #II vertelt Piet over deze ervaring.

Geprikte kaart door Miek Zwamborn voor het maken van de lino.
Linosnijden.

De omzetting van de tekening naar een linosnede, zorgt ervoor dat de lijnen in de lino stabiel worden. Miek zoekt juist een weerslag van de veranderende baai. Een tekening van de Rhônegletsjer gemaakt rond 1882 (die Miek met me deelt) toont hoe zo’n verandering of verschuiving in beeld gebracht kan worden.
Waar de verandering van de gletsjer afgetekend wordt in jaren en eeuwen, verandert de getijden in een rivierdelta in minuten en uren. Miek beschrijft die verandering middels een gedicht in podcast Verstrengeld #II.

Enkele passages van het gedicht tonen hoe die verandering voor je ogen verandert, zoals:

“een uur eerder splitste de beek de baai nog op”
[…]
“tentakelkransen van kopkieuwige kokerschelpwormen vallen niet langer droog”

De gletsjer is eigenlijk een omgekeerde delta. De ijsmassa wandelt omlaag en smelt tot rivier, waar de delta rivieren breed laat uitmonden in de zee.

In een gesprek met Miek komen we tot de gedachten van de baai als atelier. Miek zendt direct een afbeelding van het submariene atelier van Eugen Ransonnet-Villez, een kunstenaar en rechtsgeleerde uit Wenen, die in hetzelfde decennium als de fictieve Captain Nemo uit Jules Vernes Twintigduizend mijlen onder zee (Vingt mille lieues sous les mers) de bodem in zijn Nautilus.

Ransonnet-Villez schrijft zelf het volgende over zijn atelier:
“In order to be enabled to observe the life existing in the sea as well as in an aquarium and to make sketches of submarine landscapes, I constructed a small diving bell of plate iron, 3 feet high bij 2,5 in width. Besides a smaller window of plate-glass at the top for the admission of light, a second one of 8 inches in diameter was made in front, which allowed the diver to gaze freely into the depth of the water. For my accomodation when sketching, a movable iron bar was fastened below. The weight of seven Cwts were requisite to submerge the bell almost totally under the level of the water. Then the diver entered the bell and by means of lines, which were fastened to a couple of weights lying on the bottum of the sea, he was enabled to lower his machine as far down as he thought proper. The bottom being now reached, the diver found himself in the position to move forward in any direction by simply raising the weights BB, while the boat with the air-pump followed his walk.” (p. 21, 1867)

Lithograph of underwater scene Eugen Ransonnet-Villez from his Sketches of the Inhabitants, Animal Life and Vegetation in the Lowlands and High Mountains of Ceylon: As Well as of the Submarine Scenery near the Coast Taken from a Diving Bell (1867). 
Mooi artikel over Miek Zwamborn in de NRC van 26 augustus 2021.