Over

Welkom bij Platform DIS.

DIS is een beeldend platform voor reflectie. Ze brengt kunstenaars, ontwerpers en wetenschappers samen, die via artistiek onderzoek voor langere tijd een ecologisch vraagstuk bestuderen. Per vraagstuk nodigt DIS experts uit die onderling materiaal uitwisselen en speciaal voor elkaar en publiekelijk essays presenteren. Een essay – een cadeau van expertise en twijfel – kan elke vorm aannemen, zoals een presentatie, een close reading-sessie, een expositie of een wandeling.

Platform DIS denkt dat reflectie op ons handelen essentieel is om onszelf voortdurend te kunnen herpositioneren in een steeds veranderende aardse biosfeer. Ons ‘zelf’ is een ecologische en fluïde assemblage zoals een getijdenzone waarin wieren groeien, of als een bodem waarin vocht, micro-organismen, mineralen, fungi enzovoorts met elkaar interacteren. Ze is even tijdelijk, voortkomend uit materie-intelligentie en samenhangend met ideeën van anderen als een bij of bijenkolonie, een stromatoliet of wellicht een wolk. Als de temperatuur wijzigt, als de chemische samenstelling van lucht of bodem verandert, dan vraagt dat om anticipatie van de mens. We moeten gaan verstaan in deze wereld. Platform DIS studeert op de transitie van EGO naar GEO.

Platform DIS bevraagt telkens opnieuw hoe we als tussenwezen omgaan met onze omgeving en met de ethische en filosofische vragen die hierachter schuilgaan. Beeldende kunst heeft de ruimte om leef- en systeemwerelden te bevragen, doordat zij geen diréct sociaaleconomisch belang heeft. Ze kan echter ook niet naïef of onverschillig staan tegenover ecologische vragen. Daarom vraagt Platform DIS kunstenaars en ontwerpers om expertise van wetenschappers te omarmen en te bevragen. Wetenschappers worden op hun beurt gevraagd om de weerstand en poëzie van de kunsten toe te laten in hun veld van expertise. Theorievorming en praktijk zijn daarbij complementaire velden die elkaar verrijken.

Kortom: Platform DIS wil via beeldende kunst en in samenwerking met wetenschap inzichten verbeelden en delen over de vraag hoe we ons ecologische zelf in de huidige tijd kunnen beschouwen en hoe we kunnen komen tot alternatieve ziens- en handelwijzen.

DIS is gesitueerd in Nijmegen maar nomadisch van aard en zoekt samenwerkingspartners binnen de kunsten, de wetenschappen en in het educatieve veld om haar artistieke praktijk mogelijk te maken.

Foto door Miek Zwamborn.

A self, then, is the outcome of a process, unique to life, of maintaining and perpetuating an individual form, a form that, as it is iterated over the generations, grows to fit the world around it and at the same time that it comes to exhibit a certain circulair closure that allows it to maintain its selfsame identity, which is forged with respect to that which it is not (Deacon 2012: 471); anteaters re-present previous representations of ant tunnels in their lineage, but they are not themselves ant tunnels. Insofar as it strives to maintain its form, such a self acts for itself. A self, then, whether ‘skin-bound’ or more distributed, is the locus of what we can call agency (479-80).

Eduardo Kohn, 2013, p76.

De naam
Een dis is een tafel waarop een maaltijd wordt opgediend. De naam Platform DIS komt voort uit de wens tot ontmoeting en uit de vraag wie er stem heeft aan tafel. Wat wordt er op tafel gelegd en door wie? Momenteel bestaat de voeding uit een ecologisch vraagstuk over wier en over kwaliteit van bodemleven. Stichting Platform DIS legt de vraag op tafel, maar wie schuiven er aan: een econoom, een wierteler of -teler, een ecoloog, een logistiek medewerker, een leerling uit groep 6, een cyanobacterie?

Een tafel lijkt een helder voorwerp. Een tafel is voor dagelijks gebruik de plek waaraan gegeten wordt, gelezen misschien of ontmoeting plaatsvindt. Voor een natuurkundige is zo’n zelfde tafel óók een tijdelijke constructie van moleculen die wij mensen als tafel interpreteren. We maken als mens gebruik van het tafelachtige van de tafel, maar wellicht is de tafel voor een bacterie een houten biotoop, met lokaal hars of huidschilfers. Voor een politicus of een feminist is een tafel mogelijk een object voor dialoog. Wie mag er aan tafel zitten en wie is niet uitgenodigd? Waar staat de tafel en dankzij wie kan er aan de tafel gewerkt, gestudeerd, gegeten of gespeeld worden?

In het geval van Platform DIS nodigt DIS kunstenaars en wetenschappers uit om aan tafel te komen om ecologische vraagstukken vanuit artistiek onderzoek te verkennen. DIS ziet de tafel als basis voor vrijgemaakte tijd. In het Grieks wordt vrije tijd vertaald als scholé, school. Een pedagoog brengt de lerende naar vrije tijd, waar tijdelijk los van het economische en politieke tumult gedacht ∞ gemaakt kan worden. Het is een onbepaalde tijd. Platform DIS is een artistieke basis-school waar in vrije tijd basisvragen van leven verkend kan worden. Die vrije tijd plaatst de ‘dagelijkse wereld’ tijdelijk tussen haakjes en bekijkt deze van allerlei kanten. Dit tijdelijk vrij mogen kijken, leidt tot conclusies die publiek gemaakt worden. Op dat moment wordt de tafel gekanteld, en is het tafelblad een projectiescherm. Het scherm voedt de wereld met ideeën en nieuwe vragen.

Voor dit onderdeel is gebruik gemaakt van de ideeën van pedagoog Jan Masschelein, filosoof Graham Harman en feministisch denker Sara Ahmed.

Over het hoe: de stromatoliet
Platform DIS ontwikkelt haar methode vanuit de leefwijze van de stromatoliet. De stromatoliet is een stapeling van allerlei laagjes sediment en bacteriën, opgebouwd door cyanobacteriën. Door laagje op laagje te bouwen ontstaan gestapelde matten van micro-organismen, die tezamen deels fossiel en deels levend zijn. Ze bevatten archieven van leven van miljarden jaren geleden. Er bestaan verschillende soorten stromatolieten, ontstaan vanuit specifieke condities. De cyanobacterie – een micro-organisme – is een symbiont en heeft in een ver verleden eigenschappen van algen opgenomen waarmee zij licht kunnen omzetten in zuurstof. De opgenomen ‘algkwaliteit’ zorgt ervoor dat de cyanobacterie licht kan omzetten in zuurstof. De bacterie maakt microbiotopen in de vorm van matten bestaande uit mineralen en micro-organismen, waarop weer nieuwe matten groeien en die met elkaar de stromatoliet vormen.

De stromatoliet toont het idee van intra-actie. Op microniveau komt de cyanobacterie voort uit voortdurende interactie tussen bacterie en alg. Samen met sediment, mineralen bouwt de cyanobacterie laag op laag die tezamen de stromatoliet vormen. De stromatoliet versteent, verweerd, en biedt een thuis aan allerlei micro-organismen die mee gestalte geven aan diezelfde stromatoliet. De omzetting van licht naar zuurstof leidt tot verandering van de luchtsamenstelling die weer invloed heeft op ander leven en niet-leven. De idee van intra-actie bestaat er uit dat assemblages of samenstellingen tijdelijk aanwezig zijn en voortkomen uit ontmoetingen, en niet uit omsloten individuen. Een cyanobacterie is een tijdelijk knooppunt die voortkomt uit eeuwenlange ontmoetingen tussen bacteriën en algen. Platform DIS is ook zo’n tijdelijk knooppunt dat naar stromatolieten kijkt om meer te leren over tijd, ontmoetingen en ecologische velden. Platform DIS vraagt personen uit de sociale wetenschappen, natuurwetenschappen en de beeldende kunsten om middels uitwisseling tot nieuwe mogelijkheden te komen en twijfel te delen, om hun ontmoeting te zien als nieuwe laag een de stromatoliet.

Voor dit onderdeel is gebruik gemaakt van de ideeën van quantumfysica en feminist Karen Barad.
Kunstenaar Maartje Fliervoet liet me kennis maken met de stromatoliet, tijdens het event: Het Microbiële Zelf.